Sosyal Medyada Hakaret: Şikâyet, İçerik Kaldırma ve Tazminat

Önce delil, sonra şikâyet

İnternet ortamındaki içerik her an silinebilir. Fail, şikâyet edildiğini öğrendiğinde paylaşımı kaldırabilir ve delil ortadan kalkabilir. Bu nedenle atılacak ilk adım şikâyet değil, delilin usulüne uygun tespitidir.

Basit bir ekran görüntüsü, kolayca değiştirilebildiği için tek başına yeterli kabul edilmeyebilir. Noter aracılığıyla yapılan tespit veya mahkemeden talep edilen delil tespiti, içeriğin belirli bir tarihte var olduğunu güçlü biçimde ortaya koyar.

Tespitte kayda geçirilmesi gerekenler:

• Paylaşımın tam adresi (URL)
• Paylaşım tarihi ve saati
• Hesap adı, profil bilgileri ve varsa gerçek ad bilgisi
• Paylaşımın tam metni ve varsa görsel içeriği
• Altındaki yorumlar ve etkileşim sayıları
• İçeriğin kaç kişiye ulaştığını gösteren veriler

Hakaret suçu ve süre

Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmeyi ya da sövmek suretiyle kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırmayı suç olarak düzenler.

Suçun alenen işlenmesi hâlinde ceza artırılır. Sosyal medyada herkese açık yapılan paylaşımlar, uygulamada alenen işlenmiş kabul edilmektedir. Doğrudan muhataba gönderilen özel mesajlar bakımından ise huzurda işlenmiş hakaret hükümleri değerlendirilir.

Hakaret suçu şikâyete bağlıdır. Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesi uyarınca şikâyet hakkı, fiilin ve failin kim olduğunun öğrenildiği tarihten itibaren altı ay geçmekle düşer. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında soruşturma yürütülemez.

Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Failin kimliği bilinmiyorsa da şikâyette bulunulabilir; soruşturma kapsamında kimlik tespiti yapılmaya çalışılır.

Eleştiri ile hakaret arasındaki sınır

Her olumsuz ifade suç oluşturmaz. İfade özgürlüğü, Anayasa’nın 26. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesiyle güvence altındadır ve rahatsız edici, şok edici görüşleri de kapsar.

Yargı uygulamasında ayrım yapılırken; ifadenin ağırlığı, kullanılan üslup, hedef alınan kişinin kamusal rolü, ifadenin bir olguya mı yoksa değer yargısına mı dayandığı ve içinde bulunulan tartışma ortamı dikkate alınır.

Kamusal görev yürüten veya kamuoyunca tanınan kişilerin eleştiriye katlanma yükümlülüğü daha geniştir. Buna karşılık eleştiri sınırını aşan, doğrudan kişiliği hedef alan sövme niteliğindeki ifadeler bu koruma kapsamında değildir.

Bu değerlendirme somut olaya özgüdür; bu nedenle şikâyet öncesinde içeriğin bu ölçütler açısından incelenmesi yerinde olur.

İçeriği hızla kaldırmanın yolu

Ceza soruşturması ve tazminat davası zaman alır. Buna karşılık yayılmakta olan bir içeriğin durdurulması aciliyet taşır.

5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi bu ihtiyaca cevap verir. İnternet ortamındaki bir yayın nedeniyle kişilik hakkı ihlal edilen kişi, içerik sağlayıcıya veya ulaşamıyorsa yer sağlayıcıya başvurarak içeriğin çıkarılmasını isteyebilir; ayrıca doğrudan sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Sulh ceza hâkimliği, talebi duruşma yapmaksızın en geç yirmi dört saat içinde karara bağlar. Kararda içeriğin çıkarılmasına veya erişimin engellenmesine hükmedilebilir.

Kural olarak yalnızca ihlale konu içerik hedeflenir; sitenin tamamına erişimin engellenmesi istisnai bir tedbirdir. Kararın uygulanması Erişim Sağlayıcıları Birliği aracılığıyla sağlanır.

Tazminat: ayrı bir yol

Ceza sorumluluğu ile hukuki sorumluluk birbirinden bağımsızdır. Fail hakkında ceza verilmemesi, tazminat talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişi, Türk Medeni Kanunu’nun 24 ve 25. maddeleri ile Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesi uyarınca manevi tazminat talep edebilir. Somut bir maddi zarar doğmuşsa (örneğin iş kaybı) maddi tazminat da istenebilir.

Manevi tazminat miktarı belirlenirken; ihlalin ağırlığı, içeriğin yayılma düzeyi, tarafların ekonomik ve sosyal durumu ile ihlalin sürekliliği dikkate alınır.

Tüzel kişilerin de kişilik hakları korunur. Şirketler hakkında yapılan asılsız ve karalayıcı paylaşımlar için manevi tazminat istenebilir; paylaşımın bir rakip tarafından yapılması hâlinde ayrıca haksız rekabet hükümleri gündeme gelir.