Ticaret ve Şirketler Hukuku

Ticaret ve Şirketler Hukuku kapsamında ele alınan konular

• Anonim ve limited şirket kuruluşu
• Esas sözleşme ve şirket sözleşmesi hazırlığı
• Pay devri ve hisse devir sözleşmeleri
• Ortaklar arası uyuşmazlıklar ve ortaklıktan çıkma–çıkarılma
• Genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının iptali
• Şirket birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemleri
• Ticari sözleşmelerin hazırlanması ve incelenmesi
• Distribütörlük, bayilik ve acentelik sözleşmeleri
• Haksız rekabet davaları
• Ticari alacakların takibi ve ihtarname
• Şirket tasfiyesi ve fesih
• Yöneticilerin hukuki ve cezai sorumluluğu
• Sürekli hukuki danışmanlık

Şirket türünün doğru seçilmesi

Türk Ticaret Kanunu’nda ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif olarak sayılmıştır. Uygulamada en yaygın kullanılan iki tür anonim ve limited şirkettir.

Limited şirkette ortak sayısı elliyi aşamaz ve pay devri kural olarak genel kurul onayına ve yazılı şekle bağlıdır. Anonim şirkette ise pay devri daha esnektir; nama yazılı payların devri esas sözleşmeyle sınırlandırılmadıkça serbesttir. Halka açılma, tahvil ihracı ve yatırımcı alma planı bulunan yapılar için anonim şirket daha uygundur.

Kamu borçları bakımından da fark vardır. Limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sermaye payları oranında doğrudan sorumludur (6183 sayılı Kanun m.35). Anonim şirkette ise bu sorumluluk kural olarak kanuni temsilcilere yöneliktir (6183 sayılı Kanun mükerrer m.35).

Seçim yalnızca kuruluş maliyetine göre değil, ortaklık yapısı, büyüme planı, yatırımcı beklentisi ve sorumluluk rejimi birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.

Ortaklar arası uyuşmazlıklar

Ortaklık uyuşmazlıkları çoğunlukla kuruluş aşamasında atlanan ayrıntılardan doğar: kâr dağıtımı, karar alma çoğunlukları, pay devrinde önalım hakkı, ortaklardan birinin ayrılması hâlinde payın nasıl değerleneceği gibi konular sözleşmede düzenlenmediğinde, sorun ortaya çıktığında kanunun genel hükümlerine bağlı kalınır.

Anonim şirketlerde genel kurul kararlarına karşı iptal davası, kararın alındığı tarihten itibaren üç ay içinde açılmalıdır (TTK m.445–446). Bu süre hak düşürücüdür. Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı kararlar bu yolla denetlenebilir.

Limited şirkette haklı sebeplerin varlığı hâlinde ortak, mahkemeden şirketten çıkmasına karar verilmesini isteyebilir; şirket de haklı sebeple ortağın çıkarılmasını talep edebilir (TTK m.638–640). Anonim şirkette ise haklı sebeple fesih davası açılabilir; mahkeme fesih yerine davacı pay sahiplerinin paylarının karar tarihine en yakın değerle satın alınmasına da hükmedebilir (TTK m.531).

Ticari sözleşmelerde dikkat edilecek noktalar

Ticari hayatta uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, sözleşmenin kurulduğu anda değil, yorumlandığı anda ortaya çıkar. Bu nedenle sözleşmede tarafların yükümlülüklerinin, teslim ve ödeme koşullarının, ayıp bildirim sürelerinin ve fesih hâllerinin açıkça yazılması gerekir.

Uyuşmazlık çözüm maddesi çoğu zaman göz ardı edilir. Yetkili mahkeme, tahkim şartı ve uygulanacak hukuk, sorun çıktığında sürecin nerede ve nasıl yürüyeceğini belirler. Tacirler arasında yetki sözleşmesi yapılması mümkündür.

Cezai şart, teminat ve temerrüt faizi düzenlemeleri de sözleşmenin caydırıcılığını doğrudan etkiler. Tacirler arasındaki ilişkilerde cezai şartın fahiş olduğu gerekçesiyle indirilmesi kural olarak istenemez (TBK m.182/3); bu, tacirler için ayrıca dikkat gerektiren bir noktadır.

Ticari satımlarda ayıp bildirimi süreleri kısadır. Türk Ticaret Kanunu’nun 23. maddesi uyarınca açık ayıpların iki gün içinde, muayene ile anlaşılabilecek ayıpların sekiz gün içinde bildirilmesi gerekir; aksi hâlde mal kabul edilmiş sayılır.

Ticari davalarda arabuluculuk

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A). Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.

Arabuluculuk süreci hızlı işler; arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde başvuruyu sonuçlandırır. Anlaşma sağlanması hâlinde düzenlenen belge, icra edilebilirlik şerhi ile ilam niteliği kazanır ve doğrudan icraya konulabilir.

Arabuluculuk yalnızca bir usul şartı olarak değil, ticari ilişkinin sürdürülmesi bakımından da değerlendirilmelidir. Uzun yıllara dayanan bir iş ilişkisinin dava yoluyla sona ermesi, alacağın tahsilinden daha maliyetli sonuçlar doğurabilir.

Süreç nasıl işler?

1. İhtiyaç analizi

   Şirketin faaliyet alanı, ortaklık yapısı ve büyüme planı incelenerek uygun şirket türü ve sözleşme yapısı belirlenir.

2. Kuruluş veya düzenleme

   Esas sözleşme hazırlanır, MERSİS üzerinden işlemler yürütülür, ticaret sicil tescili ve ilanı tamamlanır.

3. Sözleşme altyapısı

   Tedarik, bayilik, hizmet ve gizlilik sözleşmeleri ile ortaklar arası sözleşme hazırlanır veya mevcut metinler risk bakımından incelenir.

4. Uyuşmazlık yönetimi

   Uyuşmazlık doğduğunda ihtarname, arabuluculuk başvurusu veya dava yollarından uygun olan seçilir.

5. Alacak tahsili

   Ticari alacaklar için icra takibi başlatılır; gerektiğinde ihtiyati haciz talep edilerek borçlunun malvarlığı güvence altına alınır.