Miras Hukuku

Miras Hukuku kapsamında ele alınan konular

• Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınması ve iptali
• Saklı payın korunması ve tenkis davası
• Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) davası
• Tapu iptali ve tescil davaları
• Mirasın reddi (reddi miras)
• Mirastan feragat ve mirasçılıktan çıkarma
• Vasiyetname düzenlenmesi ve iptali
• Miras sözleşmesi
• Terekenin tespiti ve defter tutulması
• Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası
• Denkleştirme (iade) talepleri
• Miras taksim sözleşmesi
• Veraset ve intikal vergisi süreçleri

Kimler mirasçı olur?

Türk hukukunda yasal mirasçılık zümre (derece) sistemine dayanır. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur: çocukları, onlar hayatta değilse torunları. İkinci zümre ana ve baba ile onların altsoyu, yani kardeşlerdir. Üçüncü zümre büyük ana ve büyük baba ile onların altsoyudur. Önceki zümrede mirasçı bulunduğu sürece sonraki zümre mirasçı olamaz.

Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçı olur; payı hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Altsoyla birlikte mirasçı ise terekenin dörtte biri, ana–baba zümresiyle birlikte ise yarısı, büyük ana–büyük baba zümresiyle birlikte ise dörtte üçü sağ kalan eşe düşer; bu zümrelerden hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499).

Mirasçılık sıfatı, sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınacak mirasçılık belgesi ile ispatlanır. Bu belge kesin hüküm teşkil etmez; aksi her zaman ileri sürülebilir ve iptali istenebilir.

Saklı pay ve tenkis davası

Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunma serbestisine sahiptir; ancak bu serbesti sınırsız değildir. Kanun, belirli mirasçılara dokunulamayacak asgari bir pay tanır; buna saklı pay denir.

Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesi uyarınca saklı pay oranları şöyledir: altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana–baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır.

Saklı payı zedelenen mirasçı, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesi için tenkis davası açabilir. Bu dava, Türk Medeni Kanunu’nun 571. maddesi uyarınca mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.

Muris muvazaası: mirastan mal kaçırma

Uygulamada sık karşılaşılan durum, mirasbırakanın sağlığında taşınmazını mirasçılardan birine veya üçüncü kişiye satış göstererek devretmesi, gerçekte ise bağışlamasıdır. Amaç genellikle diğer mirasçıları miras hakkından yoksun bırakmaktır.

Bu durum Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 1.4.1974 tarihli ve 1/2 sayılı kararında ele alınmıştır. Karara göre görünürdeki satış sözleşmesi muvazaa nedeniyle, gizli bağış sözleşmesi ise şekil şartına uyulmadığı için geçersizdir. Mirasçılar, saklı payları bulunmasa dahi tapu iptali ve tescil davası açabilir.

Muris muvazaasına dayalı davada süre sınırlaması yoktur; dava her zaman açılabilir. İspat bakımından; devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, mirasbırakanın satışa ihtiyacı olup olmadığı, taşınmazın gerçek değeri ile tapudaki bedel arasındaki fark, mirasbırakanın diğer mirasçılarla ilişkisi ve devirden sonra taşınmazı kimin kullandığı gibi ölçütler değerlendirilir.

Tenkis ile muris muvazaası birbirinden farklıdır: tenkis davasında tasarrufun geçerliliği kabul edilip yalnızca saklı payı aşan kısım indirilirken, muris muvazaasında işlemin baştan geçersiz olduğu ileri sürülür.

Mirasın reddi

Miras, mirasbırakanın ölümüyle kendiliğinden ve bir bütün olarak mirasçılara geçer. Bu, borçların da devralınması anlamına gelir. Terekenin borca batık olduğu durumlarda mirasçılar mirası reddedebilir.

Gerçek ret süresi üç aydır (TMK m.606). Bu süre, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Ret beyanı, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır.

Mirasbırakanın ödemeden aczi ölümü tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras, TMK m.605/2 uyarınca reddedilmiş sayılır. Bu hâlde ayrıca ret beyanında bulunulması gerekmez; ancak alacaklıların takip başlatması hâlinde mirasın hükmen reddine ilişkin tespit davası açılması gerekebilir.

Mirasçı, tereke işlerine karışır, terekeyi gizler veya mallara sahip çıkarsa ret hakkını kaybeder (TMK m.610). Bu nedenle ret düşünülüyorsa tereke mallarına dokunulmaması önem taşır.

Süreç nasıl işler?

1. Tereke tespiti

   Mirasbırakanın taşınmazları, banka hesapları, araçları, şirket payları ve borçları araştırılır. Tapu, banka ve vergi kayıtları mirasçılık belgesiyle sorgulanabilir.

2. Mirasçılık belgesi

   Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır. Yabancılık unsuru bulunan ya da mirasçılık ilişkisinin çekişmeli olduğu hâllerde mahkeme yolu izlenir.

3. Hak kaybı incelemesi

   Sağlığında yapılan devirler, vasiyetname veya miras sözleşmesi incelenerek saklı payın zedelenip zedelenmediği ve muvazaa şüphesi bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

4. Dava yolunun seçimi

   Duruma göre tenkis davası, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası, mirasın reddi veya ortaklığın giderilmesi davası açılır.

5. Paylaşım

   Mirasçılar anlaşırsa miras taksim sözleşmesiyle paylaşım yapılır. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasıyla aynen veya satış yoluyla paylaştırma istenir.