Sağlık ve Tıp Hukuku

Sağlık ve Tıp Hukuku kapsamında ele alınan konular

• Tıbbi uygulama hatası (malpraktis) tazminat davaları
• Komplikasyon–kusur ayrımının değerlendirilmesi
• Aydınlatılmış onam eksikliğine dayalı talepler
• Estetik ve diş hekimliği uygulamalarından doğan uyuşmazlıklar
• Hasta hakları ihlallerine karşı başvurular
• Sağlık çalışanlarının cezai sorumluluğu (taksirle yaralama, öldürme)
• Mesleki Sorumluluk Kurulu süreçleri
• Kamu hastanelerine karşı tam yargı davaları
• Özel hastane ve hekim sorumluluğu davaları
• Sağlık verilerinin korunması (KVKK m.6)
• Tıbbi kayıt ve epikriz taleplerine ilişkin uyuşmazlıklar
• Sağlık kuruluşlarına sürekli danışmanlık

Komplikasyon mu, kusur mu?

Tıp hukukunda en temel ayrım budur. Komplikasyon, tıbbi müdahalenin doğasında bulunan, gerekli özen gösterilse dahi ortaya çıkabilecek istenmeyen sonuçtur. Kusur (malpraktis) ise mesleğin gerektirdiği özen ve dikkatin gösterilmemesi hâlinde doğar.

Her olumsuz sonuç hukuki sorumluluk doğurmaz. Ameliyat sonrası enfeksiyon gelişmesi, anestezi reaksiyonu ya da beklenmedik kanama tek başına kusur göstergesi değildir. Belirleyici olan; müdahalenin tıbbi standartlara uygun yapılıp yapılmadığı, komplikasyonun zamanında fark edilip edilmediği ve fark edildikten sonra gereken müdahalenin yapılıp yapılmadığıdır.

Uygulamada bu ayrım bilirkişi incelemesiyle yapılır. Adli Tıp Kurumu, üniversite hastaneleri veya uzman bilirkişilerden alınan raporlar davanın seyrini belirler. Rapora karşı yapılacak itirazların teknik dayanaklarla desteklenmesi önem taşır.

Hekimin yükümlülüğü kural olarak sonuç değil, özenli davranma yükümlülüğüdür. Tedavinin başarılı olacağı taahhüt edilmez. Buna karşılık estetik amaçlı müdahalelerde ve bazı protez uygulamalarında ilişkinin eser sözleşmesi niteliğinde olduğu ve belirli bir sonucun taahhüt edildiği kabul edilebilmektedir; bu ayrım sorumluluğun kapsamını değiştirir.

Aydınlatılmış onam

Tıbbi müdahalenin hukuka uygun olması için hastanın usulüne uygun biçimde aydınlatılmış olması ve rızasının alınması gerekir. Bu yükümlülük, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 70. maddesi ile Hasta Hakları Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.

Aydınlatma; hastalığın seyri, önerilen müdahalenin niteliği, olası riskleri, alternatif tedavi yöntemleri ve müdahale yapılmadığında ortaya çıkabilecek sonuçları kapsamalıdır. Bilgilendirme, hastanın anlayabileceği bir dille yapılmalıdır.

Uygulamada sık karşılaşılan sorun, ameliyat sabahı imzalatılan matbu onam formlarıdır. Hastaya düşünme ve karar verme imkânı tanımayan, riskleri somutlaştırmayan formlar yargı kararlarında yetersiz bulunabilmektedir. Onamın müdahaleden makul bir süre önce ve hastaya özgü biçimde alınmış olması aranır.

Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ispat külfeti hekim ve sağlık kuruluşundadır. Onam alınmadan yapılan müdahalede, tıbbi açıdan kusur bulunmasa dahi sorumluluk doğabilir.

Kamu ve özel sağlık kuruluşları arasındaki fark

Zararın kamu hastanesinde meydana gelmesi hâlinde, kural olarak idari yargıda idareye karşı tam yargı davası açılır. Hizmet kusuru esasına dayanan bu davada, kamu görevlisi hekime doğrudan dava açılamaz; sorumluluk idareye yöneltilir.

Özel hastane veya muayenehanede meydana gelen zararlarda ise adli yargıda, sözleşmeye ve haksız fiile dayalı tazminat davası açılır. Hasta ile özel hastane arasındaki ilişki, uygulamada hastaneye kabul sözleşmesi olarak nitelendirilir.

7406 sayılı Kanun ile 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na eklenen Ek 18. madde uyarınca, sağlık meslek mensuplarının tıbbi işlem ve uygulamaları nedeniyle yapılacak soruşturmalar bakımından Mesleki Sorumluluk Kurulu’nun izni aranmakta ve rücu ilişkisi bu Kurul kararına bağlanmaktadır. Bu düzenleme, sürecin işleyişini doğrudan etkilediğinden başvuru yolunun baştan doğru belirlenmesi gerekir.

Delillerin korunması

Tıp hukuku uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini belirleyen unsur tıbbi kayıtlardır. Hasta dosyası, epikriz, ameliyat notu, anestezi formu, tetkik sonuçları, görüntüleme kayıtları ve hemşire gözlem notları eksiksiz temin edilmelidir.

Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca hasta, kendisiyle ilgili tıbbi kayıtları inceleme ve bir örneğini alma hakkına sahiptir. Bu talep yazılı olarak sağlık kuruluşuna yapılır.

Kayıtların eksik veya sonradan düzenlenmiş olduğu yönünde şüphe varsa, delil tespiti talebiyle mahkemeye başvurulabilir. Gecikme hâlinde kayıtların bütünlüğü tartışmalı hâle gelebileceğinden erken hareket edilmesi önemlidir.

Süreç nasıl işler?

1. Tıbbi kayıtların temini

   Hasta dosyası, epikriz, ameliyat ve anestezi notları, tetkik ve görüntüleme sonuçları yazılı başvuruyla sağlık kuruluşundan istenir.

2. Ön değerlendirme

   Kayıtlar, uygulamanın tıbbi standartlara uygunluğu ve aydınlatılmış onamın usulüne uygunluğu bakımından incelenir.

3. Yargı kolunun belirlenmesi

   Olayın kamu hastanesinde mi özel kuruluşta mı gerçekleştiğine göre idari yargı veya adli yargı yolu belirlenir.

4. Başvuru

   İdari yargıda önce idareye başvuru yapılır; adli yargıda tazminat davası açılır. Ceza sorumluluğu söz konusuysa savcılığa suç duyurusunda bulunulur.

5. Bilirkişi incelemesi

   Adli Tıp Kurumu veya üniversite bilirkişilerinden rapor alınır. Rapora karşı teknik itirazlar hazırlanır ve gerekirse ek rapor talep edilir.

6. Karar

   Kusurun ve zararın belirlenmesi hâlinde maddi ve manevi tazminata hükmedilir. Karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.