Enerji ve Yenilenebilir Enerji Hukuku

Enerji ve Yenilenebilir Enerji Hukuku kapsamında ele alınan konular

• Lisanssız elektrik üretimi başvuruları (çatı ve arazi GES)
• Üretim, tedarik ve dağıtım lisansı süreçleri
• Bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşmaları
• Çağrı mektubu ve kapasite tahsisi uyuşmazlıkları
• YEKDEM ve yenilenebilir enerji destek mekanizmaları
• YEKA yarışmaları ve sözleşmeleri
• EPDK kararlarına karşı idari dava
• İdari para cezalarına itiraz
• Enerji tesisleri için irtifak ve kamulaştırma işlemleri
• ÇED süreçleri ve çevresel izinler
• EPC ve O&M sözleşmeleri
• Elektrik ve doğal gaz tedarik sözleşmeleri
• Enerji tesisi devir ve satın alma işlemleri

Lisanslı ve lisanssız üretim ayrımı

Elektrik Piyasası Kanunu, piyasada faaliyet göstermeyi kural olarak lisans alınmasına bağlar. Bununla birlikte Kanun’un 14. maddesi, belirli hâllerde lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muafiyet öngörür. Uygulamada bu, lisanssız üretim olarak adlandırılır.

Lisanssız üretim, özellikle çatı ve cephe uygulamaları ile tüketim tesisiyle ilişkilendirilen güneş enerjisi santralleri bakımından yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu modelde üretim, esas olarak kendi tüketimini karşılamaya yöneliktir; ihtiyaç fazlası enerji ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilir.

Süreç, dağıtım şirketine yapılan başvuruyla başlar. Teknik değerlendirme sonucunda bağlantı görüşü oluşturulur; olumlu görüş hâlinde çağrı mektubu düzenlenir ve bağlantı anlaşmasına çağrılır. Bu aşamalarda öngörülen süreler hak düşürücü nitelikte olup, kaçırılması başvurunun geçersiz sayılması sonucunu doğurabilir.

Lisanssız üretim mevzuatı sık değişen bir alandır. Başvuru koşulları, kapasite sınırları ve ihtiyaç fazlası enerjinin değerlendirilmesine ilişkin esaslar dönemsel olarak güncellenmektedir; bu nedenle her başvuruda yürürlükteki düzenlemenin esas alınması gerekir.

Proje geliştirmede hukuki kontrol noktaları

Bir yenilenebilir enerji projesinde arazi, izin ve bağlantı olmak üzere üç temel hukuki eksen bulunur. Bunlardan birindeki eksiklik, diğer ikisindeki hazırlığı işlevsiz kılar.

Arazi tarafında; taşınmazın mülkiyet durumu, imar ve tarımsal nitelik yönünden kullanılabilirliği, üzerindeki takyidatlar ve gerekiyorsa kiralama veya irtifak hakkı tesisi incelenir. Hazine taşınmazları ile orman ve mera vasıflı alanlarda özel izin rejimleri uygulanır.

İzin tarafında; ÇED süreci, imar planı değişikliği, yapı ruhsatı ve ilgili kurum görüşleri gerekir. ÇED kararlarına karşı idari yargıda iptal davası açılabilmesi, proje takviminin belirsizlik taşıyan unsurlarından biridir.

Bağlantı tarafında; kapasite tahsisi, bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşması yer alır. Bölgesel kapasite kısıtları nedeniyle bağlantı imkânının bulunmaması, projenin gerçekleştirilebilirliğini doğrudan etkiler. Bu nedenle bağlantı imkânının yatırım kararından önce araştırılması yerinde olur.

EPDK kararlarına ve para cezalarına karşı başvuru

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu; lisans verme, tadil, sona erdirme ve idari yaptırım uygulama yetkisine sahiptir. Kurum kararları idari işlem niteliğindedir ve idari yargı denetimine tabidir.

Elektrik Piyasası Kanunu’nun 16. maddesi uyarınca yükümlülüklerin ihlali hâlinde idari para cezası uygulanabilir. Cezaya karşı, tebliğ tarihinden itibaren idari yargıda iptal davası açılabilir; dava süresi 2577 sayılı Kanun hükümlerine göre işler ve kaçırıldığında işlem kesinleşir.

İdari yargıda dava açılması yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle telafisi güç zarar doğuracak işlemlerde yürütmenin durdurulması talebinin dilekçede ayrıca ve gerekçelendirilerek ileri sürülmesi gerekir.

Sözleşmesel riskler

Enerji yatırımlarında teknik sözleşmeler, uyuşmazlıkların asıl kaynağıdır. Anahtar teslim yapım (EPC) sözleşmelerinde iş kapsamı, tamamlanma tarihi, gecikme cezası, performans garantisi ve kabul prosedürlerinin açıkça düzenlenmesi gerekir.

İşletme ve bakım (O&M) sözleşmelerinde ise kullanılabilirlik (availability) garantisi, performans oranı taahhüdü ve bunlara bağlı ceza ve teşvik mekanizmaları belirleyicidir. Ölçüm yönteminin sözleşmede tanımlanmaması, taahhüdün ihlal edilip edilmediği konusunda uyuşmazlık doğurur.

Uzun vadeli enerji satış sözleşmelerinde fiyatlama, kur riski, mücbir sebep ve mevzuat değişikliği hükümleri özel önem taşır. Enerji mevzuatının değişkenliği dikkate alındığında, mevzuat değişikliğinin taraflar arasında nasıl paylaşılacağının baştan kararlaştırılması gerekir.

Süreç nasıl işler?

1. Fizibilite incelemesi

   Arazi durumu, imar ve mevzuat uygunluğu ile bağlantı kapasitesi hukuki açıdan değerlendirilir.

2. Arazi güvencesi

   Mülkiyet, kiralama veya irtifak hakkı yoluyla arazi kullanım hakkı sağlanır; tapu kaydı ve takyidatlar incelenir.

3. Başvuru

   Lisanssız üretimde dağıtım şirketine, lisanslı üretimde EPDK’ya başvuru yapılır; teknik değerlendirme süreci takip edilir.

4. İzinler

   ÇED, imar ve yapı ruhsatı ile ilgili kurum görüşleri alınır; süreler ve dava riskleri izlenir.

5. Sözleşmeler

   Bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları ile EPC ve O&M sözleşmeleri müzakere edilir.

6. İşletme ve uyuşmazlık

   İşletme dönemindeki yükümlülükler izlenir; idari yaptırım veya sözleşmesel uyuşmazlık hâlinde başvuru yolları kullanılır.