Marka Tescili: Başvuru, İtiraz ve Korumanın Sınırları

Kullanmak yeterli değil

Uygulamada en sık karşılaşılan yanılgı, bir markayı uzun süredir kullanmanın o marka üzerinde münhasır hak sağladığı düşüncesidir. Türk hukukunda marka hakkı kural olarak tescille kazanılır.

Tescilsiz kullanan kişi, aynı işareti sonradan tescil ettiren üçüncü kişiye karşı sınırlı bir korumadan yararlanabilir. Sınai Mülkiyet Kanunu, tescilsiz bir işaret üzerinde önceden hak elde edilmiş olmasını itiraz ve hükümsüzlük sebebi olarak düzenler; ancak bu hakkın varlığını ispat külfeti kullanana düşer ve ispatı çoğu zaman güçtür.

Bu belirsizliğin bedeli ağır olabilir: yıllarca emek verilen bir işletme adının, sonradan tescil ettiren bir üçüncü kişi nedeniyle kullanılamaz hâle gelmesi mümkündür.

Başvuru öncesi araştırma

Başvurudan önce benzerlik araştırması yapılması, hem ret hem de sonradan hükümsüzlük riskini azaltır.

Araştırmada yalnızca birebir aynı işaretlere bakılmaz. Görsel, işitsel ve kavramsal benzerlik taşıyan işaretler de değerlendirilir. Ortalama tüketici nezdinde karıştırılma ihtimali doğuran benzerlik, ret sebebidir.

Mal ve hizmet sınıflarının doğru belirlenmesi de bu aşamada yapılır. Marka koruması yalnızca tescil edildiği sınıflarla sınırlıdır; faaliyet alanı dışında bırakılan sınıflar korumasız kalır.

Buna karşılık fiilen faaliyet gösterilmeyen sınıflarda alınan tescil de risklidir: beş yıl sonunda kullanmama nedeniyle iptal talebine konu olabilir. Bu nedenle sınıf seçimi, mevcut faaliyet ile öngörülebilir büyüme planı arasında dengelenmelidir.

Ret nedenleri

Sınai Mülkiyet Kanunu iki tür ret nedeni öngörür.

Mutlak ret nedenleri Kanun’un 5. maddesinde sayılmıştır ve Kurum tarafından resen incelenir. Ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler, ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite veya miktar belirten tanımlayıcı ibareler, herkes tarafından kullanılan işaretler, halkı yanıltıcı işaretler ve kamu düzenine aykırı işaretler bu kapsamdadır.

Nispi ret nedenleri Kanun’un 6. maddesinde düzenlenmiştir ve ancak itiraz üzerine incelenir. Önceki tarihli bir marka ile karıştırılma ihtimali, tanınmış markanın korunması, ticaret sırasında kullanılan işaretler, telif hakkı ve kötü niyetli başvuru bu kapsamdadır.

Bu ayrım pratik sonuç doğurur: nispi ret nedenlerine dayanan bir engel varsa ve kimse itiraz etmezse, başvuru tescille sonuçlanabilir. Bu nedenle marka sahiplerinin bülten takibi yapması önemlidir.

Tescil sonrası: koruma kendiliğinden sürmez

Tescil, sürecin sonu değil başlangıcıdır. Korumanın sürdürülmesi için üç konuda süreklilik gerekir.

Birincisi yenilemedir. Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemler hâlinde sınırsız kez yenilenebilir. Yenileme talebinin koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılması gerekir; bu süre kaçırılırsa ek ücret ödenerek altı aylık ek süre içinde yenileme yapılabilir.

İkincisi kullanımdır. Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde markanın ciddi biçimde kullanılmaması veya kullanıma beş yıl kesintisiz ara verilmesi hâlinde marka iptal edilebilir. Bu nedenle fatura, katalog, ambalaj ve reklam gibi kullanım delillerinin düzenli olarak arşivlenmesi gerekir.

Üçüncüsü izlemedir. Benzer başvuruların bültende yayımlandığı dönemde fark edilip iki aylık süre içinde itiraz edilmesi, sonradan açılacak hükümsüzlük davalarından çok daha hızlı ve ekonomiktir.