Anlaşmalı Boşanma: Şartlar, Protokol ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kanunun aradığı üç şart

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu yola başvurabilmek için üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Birincisi süre şartıdır: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması aranır. Bir yıldan kısa süren evliliklerde taraflar tam bir uzlaşma içinde olsalar dahi anlaşmalı boşanma hükümleri uygulanamaz; bu hâlde çekişmeli boşanma davası açılması ve boşanma sebebinin ispatlanması gerekir.

İkincisi irade şartıdır: eşlerin birlikte mahkemeye başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi gerekir.

Üçüncüsü ise hâkimin denetimidir: hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Bu nedenle anlaşmalı boşanma duruşmasında tarafların vekille temsil edilmesi yeterli değildir; her iki eşin de duruşmada hazır bulunması zorunludur.

Protokolde bulunması gerekenler

Anlaşmalı boşanma protokolü, boşanmanın malî ve kişisel sonuçlarını düzenleyen yazılı bir metindir. Eksik hazırlanan protokol, hâkim tarafından tamamlanması istenerek duruşmanın ertelenmesine yol açabilir.

Protokolde düzenlenmesi gereken başlıklar şunlardır:

• Tarafların boşanma konusunda anlaştıklarının açık beyanı
• Ortak çocuk varsa velayetin kime bırakılacağı
• Velayet kendisine verilmeyen eş ile çocuk arasında kurulacak kişisel ilişkinin gün, saat ve tatil dönemleri belirtilerek düzenlenmesi
• İştirak nafakasının miktarı, ödeme günü ve her yıl nasıl artırılacağı
• Yoksulluk nafakası talep edilip edilmediği; talep edilmiyorsa bundan feragat edildiğinin açıkça yazılması
• Maddi ve manevi tazminat talepleri veya bunlardan feragat
• Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin düzenleme veya karşılıklı feragat
• Ziynet eşyası ve ev eşyalarının paylaşımı
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin nasıl karşılanacağı

Hâkimin protokolü değiştirme yetkisi

Taraflar protokolde diledikleri gibi anlaşabilir; ancak bu anlaşma hâkimi bağlamaz. Türk Medeni Kanunu, hâkime tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını isteme yetkisi tanır.

Bu yetki en çok velayet ve çocuğa ilişkin düzenlemelerde kullanılır. Çocuğun üstün yararına aykırı bulunan kişisel ilişki düzenlemeleri veya yetersiz görülen iştirak nafakası tutarları, hâkim tarafından değiştirilmek istenebilir.

Taraflar önerilen değişikliği kabul ederse anlaşmalı boşanma gerçekleşir. Kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma mümkün olmaz ve dava çekişmeli boşanma olarak devam eder. Bu nedenle protokolün baştan gerçekçi ve çocuğun yararını gözeten biçimde hazırlanması, sürecin uzamasını önler.

Sonradan pişmanlık: neler değiştirilebilir?

Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra, protokolde yer alan düzenlemelerin tamamı aynı ölçüde bağlayıcı değildir.

Yoksulluk nafakasından feragat edilmişse, sonradan nafaka talep edilemez. Bu, protokoldeki en kritik maddelerden biridir ve imzalanmadan önce sonuçlarının anlaşılması gerekir.

Buna karşılık çocuğa ilişkin düzenlemeler değişebilir. Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası, koşulların değişmesi hâlinde her zaman yeni bir davaya konu edilebilir. Çocuğun yararı gerektirdiğinde velayetin değiştirilmesi talep edilebilir; iştirak nafakası da tarafların malî durumundaki değişikliğe göre artırılabilir ya da azaltılabilir.

Mal rejimine ilişkin karşılıklı feragat ise kural olarak bağlayıcıdır. Bu nedenle malvarlığı durumu tam olarak bilinmeden yapılan feragatler, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurabilir.